گروه تاریخ - محققان کتیبه‌ای به خط «میخی اورارتویی» را که بر روی صخره‌ای در منطقه نخجوان آذربایجان حک شده است، پیدا کردند و به این ترتیب به پرسشی قدیمی درباره یکی از نادرترین متون عصر آهن شناخته شده در قفقاز جنوبی پاسخ دادند. این کتیبه که قدمت آن به قرن هشتم پیش از میلاد مسیح برمی‌گردد، نام پادشاهان اورارتویی، «ایشپوینی» و «منوآ» را ثبت کرده و به پیروزی‌های نظامی، شهرهای فتح‌شده و یک پیشکش آیینی که تحت حمایت خدای «هالدی» انجام شده‌است، اشاره دارد. طبق اعلام موسسه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی آکادمی ملی علوم آذربایجان، این متن اولین نمونه مکتوب شناخته‌شده مرتبط با فرهنگ اورارتویی است که در آذربایجان یافت می‌شود. این یافته به معنای دقیق کلمه، متنی تازه کشف شده نیست. کتیبه سنگی در منطقه «ایلنداغ» که در تحقیقات علمی با نام «اوجاسار-ایلنداغ» نیز، شناخته می‌شود، اولین بار در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی / دهه ۱۳۷۰ خورشیدی ثبت و وارد چرخه دانشگاهی شد. اما موقعیت دقیق آن به وضوح مستند نشده‌بود. بنا به گزارش‌ها، سال‌ها تلاش‌های مکرر برای یافتن این کتیبه تاریخی در این منطقه بی‌نتیجه ماند. تا اینکه روز اول ژوئن ۲۰۲۶ (۱۱ خرداد ۱۴۰۵) مجدداً شناسایی شد!

ترجمه کتیبه

در متن کتیبه آمده است که «به لطف خدای هالدی »، «ایشپوینی» و «منوآ» شهر «آرشینی» را فتح کردند، سرزمین آن را شکست دادند، سرزمین «آنیانی» را تصرف و آن را ویران کردند. متن همچنین به برپایی یک ستون سنگی برای «هالدی» و برگزاری آیینی در سرزمین «پولوآدی» اشاره دارد که شامل نذوراتی برای «هالدی» و همسر این خدا بوده‌است.